| Czas trwania projektu: | 2026-2030 |
|---|---|
| Status projektu: | Aktywny |
| Kierownik projektu: | Tomasz Samojlik |
Projekt ma na celu zbadanie antropogenicznych przekształceń Puszczy Białowieskiej (PB), w szczególności wpływu działalności człowieka na krajobrazy i dynamikę ekologiczną puszczy w ciągu ostatnich 300 lat. Nowatorstwo projektu polega na uwzględnieniu niezwykle istotnego, ale do tej pory pomijanego poziomu wpływu człowieka – historycznych antropogenicznych zaburzeń leśnego systemu hydrologiczny oraz roli leśnych strumieni, rzek i terenów podmokłych w utrzymaniu równowagi ekologicznej i różnorodności biologicznej puszczy. Konsekwencje takiego wpływu na obecny stan PB nie zostały jeszcze w pełni zbadane. Mają one jednak potencjał do narastania i kumulowania się w czasie. Mogą skutkować wydarzeniami o masowej skali, jak obserwowane w 2017 roku w PB zamieranie świerka i wynikająca z tego gorąca dyskusja na temat przyszłości tego wyjątkowego lasu. Niniejszy projekt oferuje wyjątkową okazję do dokonania znaczącego skoku w naszym rozumieniu antropogenicznych przekształceń krajobrazów leśnych w ciągu ostatnich 300 lat.
Główne cele
Głównym celem projektu jest zrozumienie historycznej interakcji między działalnością człowieka, systemami wodnymi i krajobrazami leśnymi w PB. W szczególności projekt ma na celu:
- Ocenę zakresu zmian krajobrazu spowodowanych działalnością człowieka przed i po wprowadzeniu nowoczesnej gospodarki leśnej.
- Zbadanie ekologicznego, ekonomicznego i kulturowego znaczenia zmian w leśnych systemach wodnych w ciągu ostatnich trzech stuleci.
- Próbę prognozowania, w jaki sposób PB może reagować na przyszłe wyzwania, w tym zmiany klimatu i ciągłą presję antropogeniczną.
- Zbadanie, czy zmiany w leśnych systemach rzecznych wynikały wyłącznie z bezpośredniej regulacji, czy też miało na nie wpływ szersze spektrum sposobów wpływu człowieka na krajobrazy PB.
Metody
Nasze interdyscyplinarne badania łączą metody z zakresu historii środowiska, geografii, paleoekologii, hydrologii i ekologii. Kluczowe działania obejmują:
- Analizy historyczne: Wykorzystanie zapisów archiwalnych, danych kartograficznych i technik GIS do rekonstrukcji przeszłych krajobrazów i wpływu człowieka.
- Geomorfologia i sedymentologia: Prowadzenie prac terenowych i analiz laboratoryjnych w celu zbadania zmian koryt rzecznych i interwencji hydrologicznych.
- Paleoekologia: Wykorzystanie danych z osadów torfowych i słojów drzew w celu odtworzenia reakcji ekosystemu na przeszłe czynniki naturalne i antropogeniczne.
- Modelowanie hydrologiczne: Zastosowanie modelu SWAT do symulacji przeszłych i przyszłych zmian hydrologicznych.
Zespół badawczy i oczekiwane wyniki
Projekt jest prowadzony przez doświadczony interdyscyplinarny zespół z Instytutu Biologii Ssaków PAN, Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN oraz Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Uniwersytetu Warszawskiego.
Oczekiwane wyniki obejmują co najmniej cztery publikacje w wiodących czasopismach naukowych, udostępnienie zdigitalizowanych zasobów pozyskanych danych oraz materiały informacyjne dla publiczności nienaukowej. Badania w ramach projektu zapewnią kompleksowe zrozumienie historycznej transformacji PB, oferując istotne informacje na temat zarządzania i ochrony tego lasu wpisanego na listę UNESCO.