| Czas trwania projektu: | 2026-2029 |
|---|---|
| Status projektu: | Aktywny |
| Kierownik projektu: | dr Emilia Hofman-Kamińska (IBS PAN, Białowieża) |
| Wykonawcy projektu: |
prof. Eline D. Lorenzen (Uniwersytet w Kopenhadze) dr hab. Maciej T. Krajcarz (Instytut Nauk Geologicznych PAN) dr Irka Hajdas (ETH w Zurychu) prof. dr hab. Rafał Kowalczyk (IBS PAN, Białowieża) dr hab. Tomasz Borowik (IBS PAN, Białowieża) mgr Tomasz Kamiński (IBS PAN, Białowieża) mgr Ewelina Hapunik (IBS PAN, Białowieża) |
Głównym celem tego projektu jest rekonstrukcja masy ciała żubra pierwotnego (Bison priscus), żubra europejskiego (Bison bonasus) oraz tura (Bos primigenius) w Europie w późnym plejstocenie i holocenie jako gatunków modelowych oraz identyfikacja czynników, które mogły wpływać na zmiany wielkości ich ciała w przeszłości.
Zmiany klimatyczne i środowiskowe wpływają na gatunki na różne sposoby, od zmian w ich rozmieszczeniu przestrzennym: kurczenie się lub rozszerzanie zasięgu, poprzez zmiany wielkości ciała i diety, po wyginięcie lub przetrwanie. Ocieplenie klimatu powoduje, że rosnące temperatury mają bezpośredni i trwały wpływ na zdolność roślinożerców do utrzymania dużej masy ciała oraz pośredni wpływ na roślinność, która jest ich źródłem pożywienia. Innym głównym czynnikiem wpływającym na populacje ssaków od późnego plejstocenu byli ludzie: bezpośrednio, poprzez nadmierne polowania oraz pośrednio, poprzez zmniejszenie dostępności ich naturalnych siedlisk (głównie w holocenie).
Niektóre badania pokazują, że zwierzęta w chłodniejszych strefach klimatycznych (w wyższych szerokościach geograficznych) są większe niż ich bliscy krewni z cieplejszych obszarów (w niższych szerokościach geograficznych), ale inne temu zaprzeczają, ponieważ każdy gatunek może inaczej reagować na zmiany klimatu. Chcielibyśmy się dowiedzieć: czy żubry pierwotne, żubry europejskie i tury były większe w wyższych szerokościach geograficznych, zaś mniejsze na południu Europy?
Znaczne wahania środowiskowe w zakresie opadów lub temperatury mogą z czasem powodować zmiany typu siedlisk i ich przydatności do żerowania. Pytamy zatem: czy zmiany środowiskowe doprowadziły do zmian w występujących biomach i czy zmiany te znalazły odzwierciedlenie w wielkości ciała, wykorzystaniu siedlisk i diecie badanych gatunków?
Według niektórych badań, większe osobniki były chętniej zabijane przez ludzi, przez co rozmiary ciała wielu gatunków były w przeszłości znacznie większe niż obecnie. Zadajemy zatem pytanie: czy usunięcie największych osobników z populacji wiązało się z późniejszym zmniejszeniem masy ciała osobników w całej populacji (jeśli tylko mniejsze osobniki uczestniczyły w rozmnażaniu), czy też znaczenie tej strategii łowieckiej było znikome dla ewolucji masy ciała u dużych roślinożerców późnego plejstocenu i holocenu?
Projekt będzie realizowany z wykorzystaniem współczesnych i kopalnych czaszek i rogów dwóch gatunków żubrów oraz tura, przy użyciu następujących metod badawczych:
- Pomiary morfometryczne czaszek i rogów trzech gatunków dużych ssaków kopytnych.
- Modelowanie masy ciała gatunków kopalnych w oparciu o model wykonany na pomiarach osobników ze współczesnych populacji żubra europejskiego.
- Datowanie radiowęglowe (14C) kopalnych kości w celu określenia ich wieku.
- Analiza zawartości stabilnych izotopów węgla δ13C i azotu δ15N kolagenu kości celem zbadania diety i rodzajów siedlisk żerowania.
- Genetyczna identyfikacja płci okazów kopalnych.
- Rekonstrukcja biomów i składników klimatu przy użyciu dynamicznych globalnych modeli roślinności (DGVM) i modeli klimatycznych (HadCM3) oraz wielkości populacji ludzkiej z wykorzystaniem danych HYDE.
