e-Puszcza. Podlaskie przyrodnicze repozytorium danych naukowych (Program Operacyjno Polska Cyfrowa)
Czas trwania projektu: 2019-2022
Status projektu: Aktywny
Kierownik projektu: Joanna Łapińska

Co to jest repozytorium e-Puszcza?
E-Puszcza to nowopowstające repozytorium danych o polskiej przyrodzie, służące udostępnianiu informacji naukowych i upowszechnianiu wiedzy na temat stanu polskiej przyrody. Powstanie platformy openforestdata.pl wpisuje się w rozwój otwartej i nowoczesnej nauki w oparciu o otwarte oprogramowanie. E-Puszcza poprawi jakość badań poprzez dostęp do istniejącej wiedzy i jej efektywniejsze użycie. Udostępnione dane będą dotyczyły głównie Puszczy Białowieskiej i pozwolą na lepsze poznanie jedynego polskiego obszaru przyrodniczego wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Czemu służy repozytorium e-Puszcza?
W laboratoriach Instytutu Biologii Ssaków zgromadzonych jest wiele materiałów badawczych. Zespoły badaczy Polskiej Akademii Nauk od lat zbierają, dokumentują i analizują dane z terenu Puszczy Białowieskiej. Jest to zarówno materiał biologiczny, jak i zdjęcia satelitarne, nagrania z fotopułapek, czy dane z GPS. Dorobkiem naukowców są też cenne dane pomiarowe, notatki ze zwiadów, szkice z terenu, rysunki.
Zgromadzone raz dane, dzięki odpowiedniemu przechowaniu, mogą posłużyć w kolejnych naukowych projektach. Trzeba je tylko odpowiednio opisać, skatalogować i upublicznić. Temu właśnie posłuży repozytorium.

Jak to będzie działać?
Openforestdata.pl to adres platformy, na której będzie można wyszukiwać i przeglądać dane. W zależności od poziomu dostępu będzie można je też pobierać i kopiować. Wiele informacji zostanie szeroko upublicznionych w tzw. wolnym dostępie. Pasjonaci przyrody bez trudu odnajdą w repozytorium m.in. trójwymiarowe skany czaszek żubrów, unikalne okazy roślin, grzybów i owadów albo specjalistyczne mapy. Naukowcy będą mieli możliwość współdzielić dane w ustandaryzowany sposób, co stanowi podstawę wymiany naukowej. Na platformie zyskają też urzędnicy czy służby mundurowe, którym ułatwi ona pracę nad danymi niejawnymi.

Dlaczego udostępnianie danych jest ważne?
Od kilkunastu lat coraz więcej danych, w tym także naukowych, trafia do internetu i właśnie tam poszukują ich użytkownicy. Coraz większą wagę przywiązuje się także do udostępniania danych naukowych społeczeństwu. Jest to związane z ogólnoświatowym trendem włączania społeczeństwa w proces naukowy (tzw. citizen science).
W ostatnich latach zmieniły się także wymogi stawiane naukowcom – coraz większa liczba czasopism naukowych wymaga udostępnienia danych wraz z momentem opublikowania treści artykułu. Dlatego naukowcy poszukują możliwości zamieszczenia danych naukowych w repozytoriach danych. Otwierania dostępu do danych badawczych oczekują od naukowców rządy i instytucje odpowiedzialne za finansowanie nauki w USA i Europie, w tym także Komisja Europejska. Bezpieczna archiwizacja i otwarte udostępnianie danych stają się kluczowymi elementami rozwoju naukowego oraz gospodarczego, zgodnie z ideą inteligentnego rozwoju.

Dane z jakiego obszaru będą dostępne w repozytorium?
Platformę openforestdata.pl zasilą najpierw zbiory z Puszczy Białowieskiej. Jednak docelowo ten adres stanie się najważniejszą bazą wiedzy o przyrodzie w całej Polsce. Repozytorium projektowane jest z myślą zarówno o polskich, jak i zagranicznych naukowcach, studentach, specjalistach ds. ochrony przyrody, ale też urzędnikach, leśnikach i po prostu pasjonatach.

Kto to robi?
Repozytorium powstaje siłami instytucji naukowych z Podlasia, które zdobyły na ten projekt finansowanie z Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa. Liderem przedsięwzięcia jest Instytut Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauki (IBS PAN) w Białowieży, a parterami dwie jednostki Politechniki Białostockiej: Zamiejscowy Wydział Leśny w Hajnówce (ZWL PB) oraz Centrum Komputerowych Sieci Rozległych (CKSR). Nad koncepcją metodyczną i projektem technicznym pracują naukowcy. Samą stronę przygotuje wyłoniona w przetargu firma informatyczna. Pierwsze zbiory, jakimi zasilona zostanie platforma openforestdata.pl, pochodzą z IBS PAN.